Archiwum kategorii:Omówienia utworów

Eugene Bozza cz 11

Bozza napisał wiele etiud na klarnet. szczególnie dwa zestawy są warte odnotowania. „Graphismes” (1975) zostały napisane jako przygotowanie do czytania współczesnego zapisu nutowego. Poza tym, „Onze études sur des modes karnatiques pour clarinette” (Jedenaście etiud w tonacjach karnatycznych na klarnet, 1972) było zainspirowane muzyką Wschodu. W recenzji dla magazynu Clarinet, james Gillespie zauważył, że „Eugene Bozza, współczesny francuski kompozytor którego płodna twórczość na instrumenty dęte uczyniła z jego nazwiska synonim „stylu Konserwatorium Paryskiego”, w tym zestawie bardzo trudnych etiud zwrócił swoją uwagę na muzykę południowych Indii, zwaną muzyką karnatyczną (w przeciwieństwie do muzyki hindustańskiej Pakistanu i północnych Indii)” (cytat w Locke 8).

Eugene Bozza ma znaczący wkład w repertuar klarnetowy. Koncert na Klarnet jest dziełem wybitnym i zasługuje na częstsze wykonywanie i uwagę, niż ma to miejsce obecnie. Jedenaście utworów na klarnet i fortepian wartych jest wykonywania na recitalach. Jego utwory kameralne zawierające klarnet są liczne i zabawne do słuchania i wykonywania. Wreszcie, jego etiudy stanowią nieodłączny element repertuaru klarnecistów dążących do zwiększenia możliwości technicznych i pragnących osiągnąć dojrzałość muzyczną. Zgadzam się z Normanem Heimem, który stwierdził że „muzyka Bozzy podoba mu się zarówno jako wykonawcy, jak i słuchaczowi” („The Clarinet Music of Eugene Bozza” 18).

Eugene Bozza cz 10

Po rozpoczęciu un peu moins vite, tempo przyspiesza, a klarnet biegnie kaskadowo do fermaty. Ta pierwsza kadencja nie jest tak rozbudowana jak następna występująca w tej części, jednak ekstremalna zmienność dynamiki i zakresu podkreślają dramatyzm. W takcie 76 powraca tempo primo oraz „skaczący rytm”. W takcie 110 mamy moderato wskazane przez wznoszącą się linię klarnetu nad skomplikowanymi rytmicznie i skondensowanymi strukturami w partii fortepianu. Sekcje rozwojowa i przejściowa są dwukrotnie oznaczone jako animando. Przyspieszające tempo i dysonanse zwiększają napięcie, gdy klarnet dociera do końcowej kadencji.

Kadencja rozpoczyna się czymś, co Scott Locke postrzega jako „jeden ze znaków rozpoznawczych Bozzy w jego kompozycji rapsodycznej: schemat osiągania szczytowego dźwięku w następujących po sobie figuracjach” (s. 46).

Występują liczne crescenda i decrescenda, nagłe zmiany tempa, fermaty, ukazy zwięzłych tematów oraz wykorzystanie ekstremów skali klarnetu. Końcowa skala chromatyczna prowadzi do tematu „C” w partii fortepianu w takcie 162. Temat jest następnie grany przez klarnet. Po krótkim przejściu, w takcie 198 następuje codetta. Klarnet gra w metrum 6/8, a fortepian w 2/4. Nie da się wytłumaczyć, dlaczego Bozza wykorzystuje przeciwstawne metra.

Allegro vivo i sempre animando z opadającym ruchem chromatycznym, trylem i zaakcentowanym C w trzech oktawach doprowadza tę część do pięknego finale. Jak trafnie zauważył Norman Heim: „Koncert [Bozzy] to wiodący utwór w repertuarze klarnetowym, w najlepszy sposób ukazujący możliwości klarnetu. Nie jest to utwór dla ucznia – dla dobrego wykonania, wymaga od wykonawcy wielkiej sprawności, kontroli intonacji i bycia muzykiem” (Clarinet Music of Eugene Bozza” str. 20).

Utwór ten naprawdę zasługuje na to, by dziś grano go częściej. Bozza napisał ogromną ilość utworów na dęte zespoły kameralne z klarnetem. Skomponował również inne utwory na klarnet z towarzyszeniem fortepianu, w tym pastoralną „Arię” (1936) oraz „Idyllę” (1959), które są odpowiednie dla młodszych uczniów. „Pulchinella” (1944) to czarujące krótkie scherzo. „Kaprys-Improwizacja” (1963) to sekcyjny utwór improwizatorski z natury, z rozbudowaną kadencją. „Epithalame” (1971, wydany przez Gerard Billaudot) oraz „Suite” (1974) są napisane w tym samym współczesnym nastroju. Mamy tutaj więcej swobody rytmicznej i harmonicznej, a materiał melodyczny jest bardziej dysonujący. „Suita” jest jedynym innym utworem wieloczęściowym Bozzy, jednak Norman Heim uważa, że „nie wykorzystuje on potencjału klarnetu tak gruntownie jak koncert” (Locke 99-100).

Eugene Bozza cz 9

(ciąg dalszy „Concerto”)

Po krótkim meno mosso z oktawami wschodzącymi w głosie klarnetu, występuje a tempo wraz z dojściem do wysokiego B”’. Tessitura Koncertu jest najbardziej wymagająca spośród całej muzyki klarnetowej Bozzy. Po tej quasi-kadencji, podkreślonej przez dramatyczne synkopowane akordy w partii fortepianu, następuje przejście do przetworzenia (oryg. recapitulation). Ponownie klarnet gra pierwszy temat na tle ostinata w partii fortepianu. W takcie 265 rozpoczyna się coda z centrum tonalnym w D i oznaczeniem tempa un poco pui animando. Następujące później oznaczenia tempa – animando, sempre animando i vivo popychają tę część utworu do wspaniałego zakończenia na rozbrzmiewającym akordzie D-dur.

Część druga, andantino, rozpoczyna się w kontrastującym d-moll w metrum 6/4. Posiada ona formę trójkową z powolnym ruchem harmonicznym. Mamy tutaj piękne odprężenie i piękną ekspansywność linii melodycznej w partii klarnetu.

Temat drugi pojawia się w un poco animando w takcie 18 i umieszcza klarnet w kontrastującym rejestrze chalumeau. Następujące po tym animando w akordzie nonowym Des sygnalizuje powrót sekcji A. Klarnet schodzi do rejestru clarion po liniach wygiętych i gra bez akompaniamentu przez trzy takty rittardando, powracając do tempo primo. Tym razem melodia znajduje się w prawej ręce w partii fortepianu, zaś klarnet gra w tle szesnastki.

W takcie 51 następuje krótka codetta. Klarnet dochodzi do długiego E”’. Ta nuta, oznaczona jako coupure facultative, może być skrócona o jedną miarę w celu zachowania kontroli grającego nad oddechem. Ta opcja będzie wzięta pod uwagę w niniejszym recitalu.

Część trzecia, vif, posiada formę quasi-romdową. Temat „A” posiada charakter podobnego do ludowego scherzando.

Wesoła natura akompaniamentu fortepianu jest wypełniona komicznie ozdobionymi nutami i – jak to w swojej pracy ujął Scott Locke (s. 35) – „skaczącym rytmem”. Ozdobniki w klarnecie „czkają” w zabawny, synkopowany sposób. Bozza często stosuje metrum 6/8 w klarnecie i 2/4 w fortepianie, lub vice versa.

Temat „B” rozpoczyna się w takcie 36. Następuje mnogość niepowiązanych ze sobą interwałów, nieregularnych akcentów oraz szybkich przebiegów chromatycznych, które powodują, że brzmi on niezdarnie i zabawnie.

Temat „A” powraca w takcie 46 w fortepianie, a temat „C” – w takcie 56 w klarnecie. Jest to melodia chromatyczna, przeskakująca oktawę z różnymi akcentami.

(ciąg dalszy w następnej notce)

Eugene Bozza cz 8

„Concerto” klarnetowe Bozzy to w opinii Normana Heima „jeden z najwspanialszych przejawów twórczości klarnetowej w dwudziestym wieku” („Music of Eugene Bozza” 18).

Utwór został opublikowany w 1952 roku z myślą o Ulyssesie Delecluse i pierwotnie był napisany na klarnet z towarzyszeniem orkiestry kameralnej. Jest rozpisany na dwa flety (drugi flet piccolo dubluje partię pierwszego), jeden klarnet B, fagot, waltornię, trąbkę, puzon, kocioł, kotły i instrumenty smyczkowe. Rozrzedzona struktura akompaniamentu pod względem instrumentacji oraz techniki kompozycyjnej pomaga skupić się na soliście. Aby uczynić redukcję fortepianową bardziej idiomatyczną, usunięte zostały pewne kontramelodie, pomosty, efekty kolorystyczne i ozdobniki. Poza małą ilością materiału w redukcji fortepianowej, posiada ona pewne wskazówki sugerujące te brakujące elementy.

Niestety, koszt wypożyczenia lub zakupu partytur orkiestrowych jest skandalicznie wysoki. Nie istnieje żadne komercyjne nagranie tego utworu z towarzyszeniem orkiestry kameralnej lub fortepianu.

Część pierwsza jest oznaczona jako allegro moderato i stanowi swobodną formę sonatową, z trzema tematami głównymi w ekspozycji zamiast dwóch tematów głównych i zakończenia. W repryzie nie występuje druga grupa tematyczna, temat trzeci zaś jest jedynie krótko zasygnalizowany i umieszczony w swoim pierwotnym centrum tonalnym. Metrum 2/4 jest w pewien sposób zaburzone poprzez wykorzystanie synkop, legat między kreskami taktowymi i przesuniętych akcentów. Użycie rytmu jest efektowne i nadaje pęd linii muzycznej.

Po trwającym dwa takty ósemkowym ostinacie w akompaniamencie fortepianu, klarnet ukazuje temat, który stanowi punkt centralny całej części. Harmonia jest tercjowa, z akordami opartymi na septymach, nonach, undecymach i tercdecymach. W takcie 35 druga grupa tematyczna wprowadza zmianę charakteru. Klarnet rozpoczyna każdą frazę po pauzie szesnastkowej. Ten schemat sekwencyjny trwa do przejścia do moderato w takcie 75. Ta trzecia grupa tematyczna jest bardziej liryczna i poprowadzona w legato. Tempo pomaga również zrealizować sekstole, które pojawiają się wraz z rozwojem począwszy od taktu 120. Występuje tutaj dekoracyjne wykorzystanie chromatyki oraz niewielkie alteracje wcześniejszego materiału tematycznego.

(ciąg dalszy w następnej notce)

Eugene Bozza cz 7

„Prelude et divertissement” zostało opublikowane w 1960 roku na klarnet B lub saksofon. Dwie części oddziela od siebie kadencja.

Utwór rozpoczyna się w modere avec une grande tendresse i posiada melodię typu orientalnego, wykorzystującą skalę harmoniczną c-moll. Fortepian posiada w akompaniamencie arpeggiowane akordy septymowe. Kadencja powtarza temat otwierający, a następnie przyozdabia go. Wykorzystane zostają sekwencje struktur/przebiegów skalowych i arpeggiowych. Skala chromatyczna animando kończy się w ozdobny sposób w dynamice ppp.

Część druga obejmuje temat w ruchy nieskończonym (oryg. perpetual-motion) w szesnastkach, głównie w rejestrach chalumeau i trąbkowym (clarion). To allegro giocoso obraca się wokół przerwy w rejestrze i jest wymagająca pd względem wytrzymałościowym i oddechowym. Kompozycja kończy się adnotacją od Bozzy: „dwa ozdobniki przed ósemką”.

Eugene Bozza cz 6

„Bucolique” stanowi tour de force i został wybrany na utwór konkursowy dla Paryskiego Konserwatorium w 1949 roku. Dedykowany jest Ulyssesowi Delecluse, ówczesnemu nauczycielowi klarnetu w konserwatorium. Harry Gee zauważył: „”Bucolique” ukazuje bardzo ozdobne możliwości klarnetu w niekończącej się pięknocie preludiów i kadencji” (75).

Część pierwsza oznaczona jest jako recytatyw-librement. Głos fortepianu posiada arpeggiowane akordy septymowe i undecymowe z włączonym pedałem. Partia klarnetu jest swobodnie rapsodyczna i napisana w stylu zdecydowanie wirtuozowskim. Tak o tym utworze mówi George Knight: „Podczas pisania tego utworu użyte zostały techniki impresjonizmu. Skale całotonowe i chromatyczne stanowią bazy dla konstrukcji melodycznej, przy zauważalnym braku skali diatonicznych. Te same elementy występują w organizacji harmonicznej, z czego wyciągnięte są akordy septymowe i nonowe [oryg. These same elements occur in the harmonic organization with the seventh and ninth chords being extracted from them]. Będące efektem tego akordy stanowią silnie dysonujące tło (sekundy, interwały niedoskonałe) dla szybkich przebiegów skalowych klarnetu” (cytat z Gee 75).

Po części rozpoczynającej, trzytaktowe przejście prowadzi do kadencji, wypełnione szybkimi arpeggiami i skalami, z wykorzystaniem ekstremalnego zakresu i dynamiki klarnetu, tryli i fermat. Kończy się wysokim Gis”’.

Następna część jest wolniejsza i liryczna, oznaczona jako andantino mosso ma non troppo, z coraz bardziej przyozdabianą melodią w partii klarnetu.

Ostatnia część to scherzo w metrum 3/8 wymagające dużej wprawy. Tempo zostaje na krótko zaburzone przez przejście odwołujące się do andantina. Ruch powraca i utwór kończy się rozwiniętą szybką trzyoktawową skalą chromatyczną.

Eugene Bozza cz 5

Utwory Bozzy na klarnet i fortepian wykazują tendencje do powielania formuły morceau de concours, czyli utworu konkursowego. Harry Gee zauważa, że „utwory egzaminowe zawierają piękne pasaże liryczne skupiające się na jakości dźwięku oraz stylu. Druga połowa każdego solo zwykle skupia się na staccacie i sprawności technicznej” (cytat z Locke 87).

„Fantasie Italienne” zostało napisane w 1938 roku i pierwotnie zostało wydane nakładem wydawnictwa Costallat w 1939 roku. Obecnie znajduje się w katalogu Leduc. Rozpoczyna się recytatywem/kadencją. Jest to utwór z natury bardzo operowy i odzwierciedla włoskie dziedzictwo Bozzy oraz czas, jaki spędził we Włoszech.

Po pięknej wprowadzającej kadencji następuje sycyliana w trąbkowym (clarion) rejestrze klarnetu z arpeggiowym akompaniamentem fortepianu. Ta część kończy się wymagającym wysokim Fis”’ w dynamice piano.

Trzecia część utworu jest utrzymana w tempie allegro i tonacji A-dur. Scott Locke trafnie zauważa, że zawiera ona poprzednikowo-następnikową strukturę frazową. (89) Jest ona urozmaicona rytmem sycyliany.

Po krótkim cedez un peu z oktawami w głosie klarnetu, następuje powrót tematu w głosie fortepianu oraz schodząca skala B-dur w głosie klarnetu, oznaczona jako animando. To prowadzi do pięknego zakończenia utworu.

„Rhapsodie Nicoise” było ostatnim utworem Bozzy na klarnet, napisanym po przejściu na emeryturę w Konserwatorium w Valenciennes. Styl odzwierciedla jego wcześniejsze, bardziej konserwatywne dzieła, i cechuje się jakością przypominającą ludową. Partia klarnetu jest jednak trudniejsza, gdyż zawiera przeskoki z rejestru trąbkowego (clarion) do altissimo. Tessitura, choć nie tak rozbudowana jak w pierwszej części Koncertu, dociera do wysokiego A”’. Utwór został zadedykowany Andre Dufourowi, nauczycielowi klarnetu w Konserwatorium w Valenciennes, i po raz pierwszy został opublikowany w 1977 roku. Jest to utwór jednoczęściowy z rapsodycznymi recytatywami przerobionymi na następujące po sobie wariacje. Po rozpoczynającym deklamacyjnym recytatywie maestoso następuje część molto espressivo, która jest wymagająca ze względu na niezbędną kontrolę nad zmianami rejestru. Po quasi-recytatywie następuje przejście do allegro z tematem tarantelli w partii klarnetu. Centrum tonalne znajduje się w a-moll, a oznaczenia metrum wahają się między 2/4 a 6/8. I znów następuje recytatyw w partii klarnetu. Kolejna część jest oznaczona jako calme i zawiera pełne uspokojenie. Jest ona utrzymana w tonacji Ges i jest to piękna część liryczna.

Część czwarta jest oznaczona jako allegretto vivace z metrum 2/8. Tutaj znów mamy temat tarantelli, zaprezentowany po raz pierwszy w lewej ręce na fortepianie. Melodia zostaje przejęta przez klarnet.

Część piąta posiada oznaczenie lent i stanowi wykorzystany wcześniej format recytatywny.

Ostatnia część jest w tempie allegro w metrum 2/4. Temat tarantelli jest zaprezentowany w metrum prostym. Utwór kończy się wirtuozowskimi oktawami w partii klarnetu.

W następnej części: „Bucolique”. Stay tuned!

Eugene Bozza cz 4

Norbert Duforcq w swoim opracowaniu poświęconym francuskim kompozytorom neoklasycyzmu, których nagrodzono nagrodą Prix de Rome, stwierdza ze „uznanie Bozzy dla tradycji scholastycznych nie stanowi przeszkody dla wprowadzenia do jego stylu pewnych swobód Strawińskiego oraz odważnych dysonansów”. (cytat w Locke 8)

Bozza uosabia styl Konserwatorium Paryskiego. Harry Gee w swojej pracy poświęconej dyplomowym solom klarnetowym wykorzystywanym w tym konserwatorium zaobserwował, że sola stały się bardziej zawiłe i forsowne po II wojnie światowej: „Wydłużono również czas kompozycji, częściej też wykorzystywano rejestr altissimo. Francuska szkoła gry na klarnecie, która wcześniej podkreślała piękny dźwięk i frazowanie, zaczęła skupiać się na mechanicznych aspektach wykonawstwa”. (Gee 19)

W Stanach Zjednoczonych jedynie Jean Francaix wydaje się konkurować z Bozzą wśród instrumentalistów dętych i słuchaczy”. Najlepiej chyba sentyment do Bozzy wyraził Norma Heim: To kompozytor wykonawcy, w tym sensie że muzyka jest dobrze napisana na instrument, wymagająca dla grającego oraz przyjemna do słuchania. Jest kompozytorem słuchacza [sic] ponieważ jego muzyka zawsze jest interesująca i posiada familiarność melodii i tonalności, którą cieszyć się może nawet niewyćwiczone ucho”. (cytat w Locke 1)

Pierwszym utworem w niniejszym badaniu jest „Claribel”. Głównym wydawcą Bozzy był Alphonse Leduc, wydawca wszystkich utworów zawartych w niniejszym programie. „Claribel” pochodzi z 1952 roku i jest dedykowany nauczycielowi klarnetu w Konserwatorium w Valenciennes, Henri Duboisowi. Norman Heim, nauczyciel klarnetu z Uniwersytetu Maryland, zauważa: „Wielu zaawansowanym klarnecistom, którzy odczuwają satysfakcję z grania różnych etiud Bozzy, spodoba się „Claribel”. Utwór ten zawiera pasaże pirotechniczne, zawarte często w etiudach. Jest to utwór wieloczęściowy, ze ściśle ze sobą połączonymi częściami, każda w innym tempie, z zakończeniem zawierającym nawał dźwięków” (“Music of Eugene Bozza” 19).

Część pierwsza utrzymana jest w tempie moderato z arpeggiami w głosie klarnetowym, wykorzystującymi interwał seksty. Klarnet akompaniuje melodii w głosie fortepianu, Po krótkim przejściu następuje część andantino z dźwiękiem centralnym C. Bardzo przypomina to Debussyego. Piu vivo wprowadza ośmionutowe triole. Następująca po tym kadencja powiela operową jakość, tak typową dla Bozzy, z fermatami, przebiegami chromatycznymi, arpeggiowymi ozdobnikami i trylami.

Część trzecia jest w metrum 5/4 i jest oznaczona jako allegro vivo. Zawiera ona temat grany wcześniej w triolach, teraz jednak – w sekstach. Krótkie i liryczne meno mosso zaburza allegro vivo, po czym arpeggia kończą utwór.

Eugene Bozza cz 2

Eugene Bozza urodził sie w Nicei we Francji 4 kwietnia 1911 roku, a zmarł w Valenciennes we Francji 28 września 1991 roku. Jego ojcem był Umberto Bozza, zawodowy włoski skrzypek, który zarabiał na życie graniem w kasynach w pobliskich Evian, Mont Dore jak również w samej Nicei. Jego matką była Francuzka Honorine Molina. Eugene zaczął grać na skrzypcach w wieku pięciu lat. Po wybuchu I wojny światowej rodzina przeniosła się do Włoch. W 1916 roku Bozza rozpoczął naukę gry na skrzypcach, fortepianie oraz solfeżu w Królewskim Konserwatorium im. Świętej Cecylii w Rzymie. W 1919 roku uzyskał dyplom z gry na skrzypcach. Bozza w 1922 roku powrócił do Francji i zapisał sie do konserwatorium w Paryżu, gdzie jego nauczycielem skrzypiec został Edouard Nadaud. Bozza wygrał Pierwszą Nagrodę na konkursie skrzypcowym w 1924 roku. To pomogło mu zdobyć posadę solisty w L’Orchestre Pasdeloup w 1925 roku. Orkiestra dużo koncertowała w całej Europie. W 1930 roku Bozza zakończył współpracę z orkiestrą i powrócił do Konserwatorium Paryskiego, aby studiować dyrygenturę pod okiem Henri Rabauda. W 1931 roku zdobył Pierwszą Nagrodę, tym razem z dyrygentury. Został dyrygentem Ballet Russe de Monte Carlo pod kierunkiem Diagilewa. I znów, Bozza zrezygnował z posady, aby powrócić do Konserwatorium w Paryżu jako student kompozycji. Studiował u Henri Bussera, zdobywając w 1934 roku kolejną Pierwszą Nagrodę. W tym samym roku za swoje oratorium „Legende de Roukmani” Bozza zdobył upragnioną Pierwszą Nagrodę Grand Prix w Rzymie. Nagroda ta pozwoliła mu pozostać przez cztery lata w Villa de Medici w Rzymie i komponować.

„Aria na klarnet i fortepian” to aranżacja przetranskrybowana z „Arii na wiolonczelę, kwintet smyczkowy i fortepian” skomponowanej w 1936 roku w Villa de Medici.

W 1939 roku Bozza powrócił do Francji i został przyjęty na stanowisko dyrygenta Opery Komicznej. W 1939 roku napisał „Fantazję włoską na klarnet i fortepian”. Poza wykonywaniem obowiązków dyrygenta, Bozza napisał w latach czterdziestych kilka utworów orkiestrowych, balet i operę.

Copyright © 2017. Powered by WordPress & Romangie Theme.