Archiwa tagów:Francja

Aleksander Tansman – muzyka

Tansman był nie tylko światowej sławy kompozytorem, ale również wirtuozem fortepianu. W latach 1932-33 dawał koncerty dla takich osobistości, jak japoński cesarz Hirohito czy Mahatma Gandhi. Był uznawany za jednego z największych polskich muzyków. W późniejszym okresie dał między innymi pięć koncertów w Stanach Zjednoczonych, w tym koncert z Boston Symphony Orchestra pod dyrekcją Serge Koussevitsky’ego. Był też niezwykle popularny we Francji.

Muzykę Tansmana cechuje przyjęty francuski styl neoklasyczny, silne są również wpływy stylów polskich oraz żydowskich. W momencie opuszczenia Polski znajdował się na marginesie polskiej myśli muzycznej (krytycy kwestionowali jego chromatykę i politonalność), przyjął w swoich dziełach rozwiniętą harmonię Ravela, później zaś – z uwagi na oderwanie się od konwencjonalnej tonalności – był porównywany do Aleksandra Skriabina.

Tansman przez wielu jest uznawany za pierwszego po Chopinie propagatora tradycyjnych polskich form muzycznych, takich jak polonez czy mazurek. Wiele jego utworów jest zresztą inspirowanych muzyką Chopina. W owych kompozycjach Tansman zawarł tradycyjne polskie pieśni ludowe i zaadoptował je do swojego szczególnego stylu neoklasycznego. Nigdy jednak nie zapisywał pieśni ludowych w oryginalnej postaci – zawsze starał się zachowywać ich pierwotną harmonizację, czując że „unowocześnienie” zniszczy je.

Oprócz muzyki klasycznej, Tansman pisał również utwory jazzowe – wydawał je pod zmienionym nazwiskiem „Stan Alson”.
Obecnie w Łodzi co roku organizowany jest Konkurs im. Aleksandra Tansmana.

W dorobku kompozytorskim Tansmana znajdują się dwa niezwykle popularne utwory fagotowe – „Suita” oraz „Sonatina” na fagot z towarzyszeniem fortepianu.

Aleksander Tansman – życiorys

Aleksander Tansman (12 czerwca 1897 w Łodzi – 15 listopada 1986 w Paryżu) był francuskim kompozytorem oraz pianistą-wirtuozem polskiego pochodzenia. Młodość spędził w rodzinnej Polsce, jednak większość życia mieszkał we Francji. Jego muzyka jest w dużej części neoklasyczna i zawiera w sobie wpływy polskie, żydowskie jak również francuskie.

Tansman urodził się i wychował w Łodzi. Pochodził z dużej rodziny żydowskiej, która jednak nie przywiązywała większej wagi do religii.

Chodź swoją edukację muzyczną rozpoczął w konserwatorium w Łodzi, w późniejszym okresie studiował prawo na Uniwersytecie Warszawskim. Krótko po ukończeniu studiów przeprowadził się do Paryża, gdzie jego pomysły muzyczne, częściowo inspirowane twórczością Strawińskiego i Ravela, spotkały się z większą akceptacją i zainteresowaniem, w przeciwieństwie do bardziej konserwatywnej Polski. Już w Paryżu, Tansman podjął w Ecole de Paris współpracę z licznymi kompozytorami również pochodzącymi spoza Francji. Odmówił dołączenia do Les Six (do czego namawiali go Honegger i Milhaud), tłumacząc to dążeniem do zachowania niezależności twórczej.

Choć poślubił Francuzkę i w domu posługiwał się językiem francuskim, Tansman zawsze mówił o sobie jako o Polaku.

W 1941 roku, z uwagi na zawieruchę wojenną, Tansman przeniósł się do Los Angeles (wizę załatwił mu jego przyjaciel Charlie Chaplin), gdzie poznał Arnolda Schoenberga. Tansman skomponował ścieżki dźwiękowe do co najmniej dwóch hollywoodzkich filmów: Flesh and Fantasy oraz filmu biograficznego opowiadającego o życiu australijskiej lekarki Elizabeth Kenny. Ogółem napisał muzykę do sześciu filmów, z czego za jeden z nich – „Paris Underground” z 1946 roku – zdobył nominację do Oscara.

Choć Tansman po wojnie powrócił do Europy, jego kilkuletnia nieobecność na starym kontynencie sprawiła że stracił w tym czasie kontakt z muzyką tego okresu, zaś jego twórczość w oczach publiczności nie była już tak świeża, co spowolniło jego wcześniej szybko rozwijającą się karierę. Nie był już „na czasie” z francuskimi prądami, które pod względem stylistycznym stały się bardziej awangardowe, postanowił więc Tansman wrócić do polsko-żydowskich korzeni, co w późniejszym czasie dało efekt w postaci jego największych dzieł. W tym czasie począł odnawiać swoje związki z Polską, choć kariera muzyczna i rodzina cały czas trzymały go we Francji.

Eugene Bozza cz 5

Utwory Bozzy na klarnet i fortepian wykazują tendencje do powielania formuły morceau de concours, czyli utworu konkursowego. Harry Gee zauważa, że „utwory egzaminowe zawierają piękne pasaże liryczne skupiające się na jakości dźwięku oraz stylu. Druga połowa każdego solo zwykle skupia się na staccacie i sprawności technicznej” (cytat z Locke 87).

„Fantasie Italienne” zostało napisane w 1938 roku i pierwotnie zostało wydane nakładem wydawnictwa Costallat w 1939 roku. Obecnie znajduje się w katalogu Leduc. Rozpoczyna się recytatywem/kadencją. Jest to utwór z natury bardzo operowy i odzwierciedla włoskie dziedzictwo Bozzy oraz czas, jaki spędził we Włoszech.

Po pięknej wprowadzającej kadencji następuje sycyliana w trąbkowym (clarion) rejestrze klarnetu z arpeggiowym akompaniamentem fortepianu. Ta część kończy się wymagającym wysokim Fis”’ w dynamice piano.

Trzecia część utworu jest utrzymana w tempie allegro i tonacji A-dur. Scott Locke trafnie zauważa, że zawiera ona poprzednikowo-następnikową strukturę frazową. (89) Jest ona urozmaicona rytmem sycyliany.

Po krótkim cedez un peu z oktawami w głosie klarnetu, następuje powrót tematu w głosie fortepianu oraz schodząca skala B-dur w głosie klarnetu, oznaczona jako animando. To prowadzi do pięknego zakończenia utworu.

„Rhapsodie Nicoise” było ostatnim utworem Bozzy na klarnet, napisanym po przejściu na emeryturę w Konserwatorium w Valenciennes. Styl odzwierciedla jego wcześniejsze, bardziej konserwatywne dzieła, i cechuje się jakością przypominającą ludową. Partia klarnetu jest jednak trudniejsza, gdyż zawiera przeskoki z rejestru trąbkowego (clarion) do altissimo. Tessitura, choć nie tak rozbudowana jak w pierwszej części Koncertu, dociera do wysokiego A”’. Utwór został zadedykowany Andre Dufourowi, nauczycielowi klarnetu w Konserwatorium w Valenciennes, i po raz pierwszy został opublikowany w 1977 roku. Jest to utwór jednoczęściowy z rapsodycznymi recytatywami przerobionymi na następujące po sobie wariacje. Po rozpoczynającym deklamacyjnym recytatywie maestoso następuje część molto espressivo, która jest wymagająca ze względu na niezbędną kontrolę nad zmianami rejestru. Po quasi-recytatywie następuje przejście do allegro z tematem tarantelli w partii klarnetu. Centrum tonalne znajduje się w a-moll, a oznaczenia metrum wahają się między 2/4 a 6/8. I znów następuje recytatyw w partii klarnetu. Kolejna część jest oznaczona jako calme i zawiera pełne uspokojenie. Jest ona utrzymana w tonacji Ges i jest to piękna część liryczna.

Część czwarta jest oznaczona jako allegretto vivace z metrum 2/8. Tutaj znów mamy temat tarantelli, zaprezentowany po raz pierwszy w lewej ręce na fortepianie. Melodia zostaje przejęta przez klarnet.

Część piąta posiada oznaczenie lent i stanowi wykorzystany wcześniej format recytatywny.

Ostatnia część jest w tempie allegro w metrum 2/4. Temat tarantelli jest zaprezentowany w metrum prostym. Utwór kończy się wirtuozowskimi oktawami w partii klarnetu.

W następnej części: „Bucolique”. Stay tuned!

Eugene Bozza cz 4

Norbert Duforcq w swoim opracowaniu poświęconym francuskim kompozytorom neoklasycyzmu, których nagrodzono nagrodą Prix de Rome, stwierdza ze „uznanie Bozzy dla tradycji scholastycznych nie stanowi przeszkody dla wprowadzenia do jego stylu pewnych swobód Strawińskiego oraz odważnych dysonansów”. (cytat w Locke 8)

Bozza uosabia styl Konserwatorium Paryskiego. Harry Gee w swojej pracy poświęconej dyplomowym solom klarnetowym wykorzystywanym w tym konserwatorium zaobserwował, że sola stały się bardziej zawiłe i forsowne po II wojnie światowej: „Wydłużono również czas kompozycji, częściej też wykorzystywano rejestr altissimo. Francuska szkoła gry na klarnecie, która wcześniej podkreślała piękny dźwięk i frazowanie, zaczęła skupiać się na mechanicznych aspektach wykonawstwa”. (Gee 19)

W Stanach Zjednoczonych jedynie Jean Francaix wydaje się konkurować z Bozzą wśród instrumentalistów dętych i słuchaczy”. Najlepiej chyba sentyment do Bozzy wyraził Norma Heim: To kompozytor wykonawcy, w tym sensie że muzyka jest dobrze napisana na instrument, wymagająca dla grającego oraz przyjemna do słuchania. Jest kompozytorem słuchacza [sic] ponieważ jego muzyka zawsze jest interesująca i posiada familiarność melodii i tonalności, którą cieszyć się może nawet niewyćwiczone ucho”. (cytat w Locke 1)

Pierwszym utworem w niniejszym badaniu jest „Claribel”. Głównym wydawcą Bozzy był Alphonse Leduc, wydawca wszystkich utworów zawartych w niniejszym programie. „Claribel” pochodzi z 1952 roku i jest dedykowany nauczycielowi klarnetu w Konserwatorium w Valenciennes, Henri Duboisowi. Norman Heim, nauczyciel klarnetu z Uniwersytetu Maryland, zauważa: „Wielu zaawansowanym klarnecistom, którzy odczuwają satysfakcję z grania różnych etiud Bozzy, spodoba się „Claribel”. Utwór ten zawiera pasaże pirotechniczne, zawarte często w etiudach. Jest to utwór wieloczęściowy, ze ściśle ze sobą połączonymi częściami, każda w innym tempie, z zakończeniem zawierającym nawał dźwięków” (“Music of Eugene Bozza” 19).

Część pierwsza utrzymana jest w tempie moderato z arpeggiami w głosie klarnetowym, wykorzystującymi interwał seksty. Klarnet akompaniuje melodii w głosie fortepianu, Po krótkim przejściu następuje część andantino z dźwiękiem centralnym C. Bardzo przypomina to Debussyego. Piu vivo wprowadza ośmionutowe triole. Następująca po tym kadencja powiela operową jakość, tak typową dla Bozzy, z fermatami, przebiegami chromatycznymi, arpeggiowymi ozdobnikami i trylami.

Część trzecia jest w metrum 5/4 i jest oznaczona jako allegro vivo. Zawiera ona temat grany wcześniej w triolach, teraz jednak – w sekstach. Krótkie i liryczne meno mosso zaburza allegro vivo, po czym arpeggia kończą utwór.

Eugene Bozza cz 3

Choć Bozza pisał w wielu różnych gatunkach, takich jak kompozycje na instrumenty smyczkowe, dęte blaszane, perkusję, muzykę kameralną czy sakralną muzykę chóralną, wykazywał silne przywiązanie do pisania utworów na insrumenty dęte drewniane. Napisał na te instrumenty dwa kwintety, „Variations sur un Theme Libre” op. 42 z 1943 roku oraz „Scherzo” op. 48 z 1944 roku. W 1943 roku powstała klarnetowa „Pulcinella”. W 1949 roku powstało „Bucolique” na potrzeby egzaminu dyplomowego „Solo de Concours” w Paryskim Konserwatorium. W 1950 roku Bozza został dyrektorem Ecole Nationale de Music (Państwowa Szkoła Muzyczna) w Valenciennes, gdzie pracował aż do przejścia na emeryturę w 1975 roku. Pod jego kierownictwem, szkoła stała się jednym z wiodących konserwatoriów we Francji.

Większość swojej muzyki Bozza napisał w Valenciennes, aczkolwiek wiele z jego utworów nie doczekała się jeszcze publikacji. Skomponował również liczne utwory na klarnet z towarzyszeniem fortepianu. „Claribel” i „Concerto” z 1952 roku, „Idylle” z 1959, „Prelude et Divertissement” z 1960, „Caprice Improvisation”, 1963; „Epithalame”, 1971; oraz „Suite”, 1974.

Będąc już na emeryturze, Bozza wciąż komponował utwory na instrumenty dęte, w tym ostatni utwór na klarnet z fortepianem z 1977 – „Rhapsodie Nicoise”. W ciągu swojej znakomitej kariery kompozytorskiej Bozza otrzymał wiele prestiżowych nagród, w tym Legię Honorową. Zmarł po długiej chorobie 28 września 1991 roku, gdy Belgijskie Radio nadawało jego kwintet dęty „Scherzo”.

Bozza jest znany na całym świecie z uwagi na jego ogromną ilość utworów kameralnych na instrumenty dęte. W swojej monografii poświęconej Bozzy, Paul Griffiths stwierdza, że jego muzyka wykazuje „wysoki poziom charakterystycznych jakości połowy XX wieku we francuskiej muzyce kameralnej: płynność melodyjną, elegancję struktury oraz niezmienne czułe przekonanie co do możliwości instrumentów”.

Włoskie dziedzictwo Bozzy odzwierciedlone jest w jego stronie lirycznej, jak również częstym użyciu kadencji i recytatywów w utworach klarnetowych. Wykorzystanie melodii i harmonii wykazuje również wpływy impresjonizmu. Bozza wykorzystywał rozbudowane akordy tercjowe, paralelizm w interwałach doskonałych, a także akordy z dodanymi dźwiękami chromatycznymi. Wykorzystuje też skale całotonowe, tryby transponowane oraz skale pentatoniczne.

Eugene Bozza cz 2

Eugene Bozza urodził sie w Nicei we Francji 4 kwietnia 1911 roku, a zmarł w Valenciennes we Francji 28 września 1991 roku. Jego ojcem był Umberto Bozza, zawodowy włoski skrzypek, który zarabiał na życie graniem w kasynach w pobliskich Evian, Mont Dore jak również w samej Nicei. Jego matką była Francuzka Honorine Molina. Eugene zaczął grać na skrzypcach w wieku pięciu lat. Po wybuchu I wojny światowej rodzina przeniosła się do Włoch. W 1916 roku Bozza rozpoczął naukę gry na skrzypcach, fortepianie oraz solfeżu w Królewskim Konserwatorium im. Świętej Cecylii w Rzymie. W 1919 roku uzyskał dyplom z gry na skrzypcach. Bozza w 1922 roku powrócił do Francji i zapisał sie do konserwatorium w Paryżu, gdzie jego nauczycielem skrzypiec został Edouard Nadaud. Bozza wygrał Pierwszą Nagrodę na konkursie skrzypcowym w 1924 roku. To pomogło mu zdobyć posadę solisty w L’Orchestre Pasdeloup w 1925 roku. Orkiestra dużo koncertowała w całej Europie. W 1930 roku Bozza zakończył współpracę z orkiestrą i powrócił do Konserwatorium Paryskiego, aby studiować dyrygenturę pod okiem Henri Rabauda. W 1931 roku zdobył Pierwszą Nagrodę, tym razem z dyrygentury. Został dyrygentem Ballet Russe de Monte Carlo pod kierunkiem Diagilewa. I znów, Bozza zrezygnował z posady, aby powrócić do Konserwatorium w Paryżu jako student kompozycji. Studiował u Henri Bussera, zdobywając w 1934 roku kolejną Pierwszą Nagrodę. W tym samym roku za swoje oratorium „Legende de Roukmani” Bozza zdobył upragnioną Pierwszą Nagrodę Grand Prix w Rzymie. Nagroda ta pozwoliła mu pozostać przez cztery lata w Villa de Medici w Rzymie i komponować.

„Aria na klarnet i fortepian” to aranżacja przetranskrybowana z „Arii na wiolonczelę, kwintet smyczkowy i fortepian” skomponowanej w 1936 roku w Villa de Medici.

W 1939 roku Bozza powrócił do Francji i został przyjęty na stanowisko dyrygenta Opery Komicznej. W 1939 roku napisał „Fantazję włoską na klarnet i fortepian”. Poza wykonywaniem obowiązków dyrygenta, Bozza napisał w latach czterdziestych kilka utworów orkiestrowych, balet i operę.

Eugene Bozza cz 1

Francuski kompozytor Eugene Bozza (1905-1991) wniósł w XX wieku znaczący wkład w repertuar instrumentów dętych. Wśród jego kompozycji znajdują się koncert klarnetowy, jedenaście utworów na klarnet i fortepian, utwory kameralne zawierające klarnet oraz liczne etiudy klarnetowe. Informacje zebrane w trakcie badań ukazują, dlaczego koncert jest dla klarnecistów utworem ważnym, wymagającym od wykonawcy sprawności technicznej, kontroli intonacji oraz bycia dojrzałym muzykiem. Pozostałe utwory na klarnet i fortepian to w większości utwory przekrojowe, napisane w nastroju morceau de concours, stanowiącym wyzwanie dla grania lirycznego oraz technicznego wykonawcy.

Niniejsze badanie poprzez analizę ukazuje narzędzia kompozycyjne wykorzystane przez kompozytora, które stanowią elementy stylistyczne przewijające się przez wszystkie utwory na klarnet. Pod względem harmonicznym te narzędzia włączają akordy tercjowe wykorzystywane jeden po drugim, paralelny ruch akordów, oraz harmonie/zestawienia kwartowe i kwintowe. Wśród środków melodycznych znajdują się skale diatoniczne, skale chromatyczne, pewne tryby transponowane oraz ograniczone wykorzystanie całych tonów. Kompozytor preferuje faktury homofoniczne, używa jednak kontramelodii (countermelodies) oraz sporadycznie fragmentów solowych bez akompaniamentu celem osiągnięcia kontrastu. Bozza w sposób dynamiczny wykorzystuje element rytmiczny, przez większość utworu włączając naładowane rytmicznie motywy. W utworach występują liczne modyfikatory ekspresywne, zostawiają one jednak wykonawcy wystarczająco dużo miejsca na dodatkową dynamikę i rubato. Poza analizami koncertu i utworów na klarnet i fortepian, badanie skupia się na orkiestracji koncertu. To omówienie ukazuje sposoby, w jakie Bozza używa kolorów orkiestrowych i uczula wykonawcę na rozbieżności pomiędzy partyturą orkiestrową a opracowaniem fortepianowym. Znaczących jest kilka różnic pomiędzy partyturą a opracowaniem. Wiele zmian jest kosmetycznych, włączają one usunięcie w opracowaniu efektów kolorystycznych i krótkich kontramelodii, aby umożliwić idiomatyczne pismo fortepianowe.

Badanie oferuje wykonawcy rekomendacje dla pomyślnego wykonania koncertu i utworów na klarnet i fortepian. Rekomendacje zawierają dodatkowe modyfikatory ekspresyjne, dobór palcowania, dodatkowe dobory frazowania oraz techniki ćwiczeń. Jako wprowadzenie do badania umieszczona została informacja biograficzna, aby dostarczyć czytelnikowi zwięzły zarys życia i stylu Eugene Bozzy. Korespondencja otrzymana od Alphonse Leduc przekazuje dodatkowe informacje na temat utworów Bozzy na klarnet.

Copyright © 2017. Powered by WordPress & Romangie Theme.